اين خاصيت روغن موتور و تغييرات غلظت آن بر اثر تغيير دما به نفع اتومبيل يا به ضرر آن است.
زمستان در موتور اتومبيل روغن موتور با غلظت SAE :50 ريخته ايد . شب هنگام هوا خيلي سرد مي شود و فردا صبح استارت می زنید پس از مدتي طولاني بالاخره اتومبيلتان به زحمت روشن مي شود و شما شروع به حركت مي كنيد و مشاهده مي كنيد كه اتومبيلتان كمي سنگين و با زحمت حركت مي كنيد تا اينكه پس از مدتي بالاخره موتور اتومبيلتان آهسته آهسته گرم مي شود و احساس مي كنيد حركت اتومبيلتان راحت تر شده است .
روغن موتور در هواي سرد سفت مي شود و در مثال فوق روغن SAE :50 نسبتاً غليظ است و طبيعي است كه در هواي خيلي سرد خيلي سفت شده باشد. همانطور كه مي دانيد يكي از دلايل روشن نشدن موتور در هواي سرد سفت بودن روغن در كارتر اتومبيل است بنابراين سفت شدن روغن باعث مي شود كه شما با استارت هاي مكرر به باطري و استارت اتومبيل صدمه وارد كنيد .
(( البته به خاطر داشته باشيدكه روشن نشدن موتور و يا دير روشن شدن آن در هواي سرد ممكن است به دلايل فني ديگري نيز اتفاق افتد و ممكن است هيچ ارتباطي با روغن موتور نداشته باشد و در واقع سفت بودن روغن موتور در هواي سرد فقط يك دليل براي روشن نشدن موتور مي باشد. ))
بديهي است پس از روشن شدن اتومبيل به علت سفت بودن روغن، پمپ روغن نمي تواند به راحتي روغن را به موتور اتومبيل شما تزريق كند و همين مسأله باعث مي شود روغن خيلي دير به نقاط مختلف موتور برسد و نتيجه آن تماس آهن با آهن و به عبارتي سائيدگي و استهلاك شديدقطعات موتور مي باشد و همچنين سفت بودن روغن و روان كار نكردن موتور باعث افزايش مصرف سوخت نيز مي گردد . بالاخره پس از مدتي كه موتوراتومبيل شما گرم شد روغن روانتر مي شود و مشكلات فوق رفع مي گردد ولي شما بدون اينكه متوجه باشيد صدمات زيادي به اتومبيل خود رسانده ايد.
بنابراين همانطور كه مي بينيد بر خلاف آنچه كه بسياري مي گويند هرچه روغن غليظتر باشد بهتر است، زياد غليظ بودن روغن خصوصاً در سرما صدمات جبران ناپذيري به موتور اتومبيل شما مي رساند.
به علت مشكلاتي كه در با لا به آن اشاره شد. اقدام به تعويض روغن موتور ا با يك روغن موتور 20 :SAE مي نمائيد .
اتومبيل به راحتي استارت خورده و روشن مي شود ولي به مرور زمان كه موتور اتومبيل شما گرم و گرمتر مي شود روغن موتور موجود در اتومبيل شما شلتر و روانتر مي شود تا جائيكه آنقدر شل و روان مي شود كه ديگر خاصيت روانكاري خود را از دست مي دهد و ديگر نمي تواند قطعات موتور را به خوبي روغنكاري كند و علاوه بر آن مقدار خيلي زيادي بخار مي شود .
همانطور كه در بالا گفته شد در استفاده از روغنهاي 20 و 50 هر دو مشكلاتي وجود دارد .
روغن چند درجه اي يا اتوماتيك يا چهارفصل
روغن موتوري وجود داشت كه هم مثل روغن 20 بود و هم مثل روغن 50 يعني هم در هواي سرد اتومبيل به راحتي روشن مي شد و موتور آن به راحتي كار مي كرد و هم با گرم شدن موتور روغنكاري قطعات به خوبي انجام مي شد. خوشبختانه با پيشرفت علم و بهره گيري از تكنولوژي جديد چنين روغن موتورهائي ساخته شده اند كه به روغن موتورهاي چند درجه اي يا اتوماتيك يا چهارفصل معروف هستند .
در فرمول اين روغن ها مواد مخصوصي وجود دارند كه باعث مي شوند روغن موتور در سرما بيش از حد سفت نشود و در گرما بيش از حد شل يا روان نگردد .
كليه روغن موتورهائي كه قبلاً در مورد آنها صحبت كرديم مانند SAE:20 يا SAE :30 يا SAE :40 يا SAE :50 يا SAE :60 به نام روغن موتورهاي تك درجه معروفند . مشكل بزرگ اين روغن ها اين است كه از آنها در هر دمائي نمي توان استفاده كرد و فقط در محدوده كمي از دماي محيط كاربرد دارند .
سازندگان خودرو توصيه مي كنند از روغن هاي SAE :40 و SAE :50 درشرايط آب و هوايي بسيار گرم استفاده شود و يا توصيه مي شود از روغن SAE :40 در هواي سردتر از 10+ درجه سانتيگراد و از روغن SAE :30 در هواي سردتر از صفر درجه استفاده نشود .
اما روغن موتورهاي اتوماتيك يا چند درجه را در محدوده وسيع تري از دماي محيط ميتوان استفاده كرد . در واقع اين روغن ها توانائي اين را دارند كه وظيفه دو يا چند روغن تك درجه اي را به عهده بگيرند (يعني اينكه به تنهائي جانشين مناسبي براي دو يا چند روغن تك درجه اي هستند).
روغن موتور اتوماتيكي كه بتواند در هواي سرد جانشين روغن SAE :20 و در هواي گرم جانشين SAE :30 و SAE :40 و SAE :50 شود امروزه با فرمولاسيون خاص قابل توليد است و غلظت آن را با SAE :20 W-50 نمايش مي دهند . يـعنـي روغـن اتـومـاتـيـكي مـثـل SAE :20 W-50 را بـه جـاي هـر يـك از روغــن هاي 20 ـ 30 ـ 40 و 50 مي توان استفاده كرد . طبق توصيه اكثر خودروسازان روغن موتور SAE :20 W-50 حتي در دماهاي زير صفر تا دماي 10 درجه زير صفر به راحتي قابل استفاده است ضمن اينكه با گرم شدن موتور ديگر نيازي نيست كه شما نگران شل و روان شدن و عدم كارآئي روغن باشيد .
آيا تنها روغن چند درجه يا اتوماتيك SAE :20 W-50 است و يا اينكه روغن هاي اتوماتيك ديگري نيز وجود دارند؟
خیر روغن هاي اتوماتيك در انواع ديگري همانند SAE :20 W-40 يا SAE :20 W-30 يا SAE :10 W-30 و … نيز وجود دارند. به عنوان مثال از روغن SAE :20 W-40 شما مي توانيد به جاي روغن هاي 20-30-40 در موتور اتومبيلتان استفاده كنيد ولي اين روغن موتور توانائي انجام وظايف روغن 50 را ندارد . بنابراين قدرت جانشيني SAE :20 W-50 از SAE :20 W-40 بيشتر است .
در مورد اينكه در هر دماي خاص محيط از چه غلظتي بايد استفاده كرد بهتر است به دفترچه اتومبيل خود نيز مراجعه كنيد .
بنابراين همانطور كه مشاهده كرديد استفاده از يك روغن موتور اتوماتيك (همچون SAE :20 W-50 ) ميتواند كليه مشكلاتي را كه ممكن است در مورد روغن هاي تك درجه پيش آيد را رفع كند و به عبارتي ميتوان گفت روغن هاي اتوماتيك به نحو مطلوبتري از فرسودگي و استهلاك قطعات موتور جلوگيري مينمايند ضمن اينكه با داشتن غلظت مناسب در محدوده وسيعي از دما ميتوانند باعث كاهش مصرف سوخت و جلو گيري از افت قدرت اتومبيل به خصوص در سرما شوند .
نكته مهم: طبق تحقيقات كارشناسي قريب 80% سائيدگي قطعات موتور در مرحله استارت اتفاق مي افتد و روغن موتور هاي چند درجه يا اتوماتيك مي توانند نقش بسيار مهمي در كاهش سائيدگي قطعات موتور در هنگام استارت خصوصاً در هواي سرد ايفا كنند.
حتي المقدور سعي نمائيد در موتور اتومبيل خود از روغن هاي چند درجه اتوماتيك استفاده كنيد . البته اين توصيه اكثر قريب به اتفاق سازندگان خودرو در جهان است
همانطور كه قبلاً نيز گفته شد بر روي قوطي هاي روغن موتور دو مشخصه ذكر گرديده (نام و نام خانوادگي روغن موتور) كه يكي از آنها غلظت يا نام روغن موتور است كه با SAE نمايش داده مي شود و ديگري كيفيت يا نام خانوادگي روغن موتور است كه آن را با API نمايش مي دهند و ادامه مطلب به اين موضوع ارتباط دارد. يكي از مهم ترين مسائل در مورد روغن هاي موتور اين است كه غلظت مناسب در روغن موتور با وجوديكه اهميت فوق العاده اي دارد ولي اين مسأله فقط يك شرط در انتخاب يك روغن موتور مناسب است و شرط مهم ديگر كيفيت روغن موتور است . به عبارت ديگر شما هرگز نمي توانيد روغن موتور مورد نياز اتومبيلتان را صرفاً بر اساس غلظت آن انتخاب كنيد بلكه بايد علاوه بر غلظت مسأله كيفيت روغن موتور را نيز مورد بررسي قرار دهيد .
منظور از كيفيت روغن موتور چيست ؟ در توليد روغن موتور از مواد به خصوصي جهت افزايش كيفيت استفاده مي شود كه با توجه به نوع و ميزان استفاده از اين مواد كيفيت هاي مختلفي توليد مي گردند. ( اين مواد عبارتند از مواد ضد سائيدگي ـ ضد خورندگي ـ مواد پاك كننده موتور ـ مواد ضد اكسيداسيون روغن ـ مواد ضد كف و ضد زنگ و غيره ) قابل ذكر است كه كلمه API ( اي ـ پي ـ آي ) علامت تعيين شده توسط انجمن نفت آمريكا براي بيان كيفيت روغن موتور است.
بر روي ظرف روغن موتور كلمه API را ديديد منظور كيفيت است.
در جلوي كلمه API يكي از كلمات زير نيز نوشته مي شود كه بيان كننده سطح كيفيت روغن موتور است و در مورد مفهوم آنها توضيح خواهيم داد.
اين كلمات عبارتند از :
|
S L ياS J يا S H يا S G يا S F ياS E يا S D يا S C يا S B يا S A
كيفيت بالا كيفيت پائين
|
SL بالاترين كيفيت را دارد و SJ كيفيتش پائين تر از SL است و SH پائين تر از SJ است و به همين ترتيب در نهايت SB و SA پائين ترين كيفيت ها را دارند.
اگر بر روي يك ظرف روغن موتور نوشته باشد API :SE يعني اينكه كيفيت اين روغن موتور در سطح SE است و اين روغن موتور مخصوص موتور هاي بنزيني است.
در مورد موتور هاي گازوئيلي يا ديزلي از كلمات زير براي بيان كيفيت روغن موتور استفاده مي شود :
|
… C F يا C E ياC D ياC C يا C B يا C A
كيفيت بالا كيفيت پائين
|
سطوح كيفي روغن هاي مخصوص ديزل با حرف ( C) شروع مي شوند.
اگر بر روي يك ظرف روغن موتور نوشته باشد API :CE يعني اينكه اين روغن موتور مخصوص موتور هاي ديزلي است و سطح كيفيت آن C E است
معمولاً بسياري از روغن هاي موتور هم مي توانند در موتور هاي بنزيني و هم در موتورهاي ديزلي استفاده شوند. در اينگونه روغنهاي موتور هم كيفيت آن براي موتورهاي بنزيني و هم كيفيت آن براي موتورهاي ديزلي ذكر گرديده است .
به عنوان مثال API :SE / CC يعني اينكه اگر اين روغن موتور در موتور بنزيني ريخته شود سطح كيفيت آن SE است و اگر در موتور ديزلي ريخته شود سطح كيفيت آن CC است.
SA داراي پائين ترين كيفيت و SJ داراي بالاترين كيفيت در روغن موتورهاي بنزيني است. كيفيت روغن هاي موتور معمولاً به نوع و ميزان مواد افزودني موجود در روغن موتور همچون مواد ضدسائيدگي ـ ضدخورندگي ـ ضداكسيداسيون و … بستگي دارد.
API :SA داراي هيچ كدام از مواد فوق نيست و API :SJداراي بيشترين مواد بالابرنده كيفيت است. در موردروغن هاي ديزلAPI :CA داراي كمترين كيفيت وAPI :CF داراي بالاترين كيفيت است.
آيا بايد در اتومبيل بنزيني از بالاترين كيفيت يعني API :SJ استفاده كنيد يا مي توان از كيفيت هاي پائين تر نيز استفاده كرد .
جواب اين است كه هرچند شما مي توانيد در اتومبيل بنزيني خود از بالاترين كيفيت يعني API:SJ استفاده كنيد ولي به دلايلي همچون مسأله هزينه و يا عدم دسترسي به كيفيت هاي بالا مي توانيد مطابق توصيه سازنده خودرو از كيفيت هاي پائين تر مانند S J يا S H يا S G يا S F يا S E يا SC استفاده كنيد . البته اين مسأله همانطور كه گفته شد بايد به توصيه سازنده خودرو باشد . قابل ذكر است كه سازندگان خودرو بر اساس جنس قطعات موتور، چگونگي طراحي موتور ، نوع سوخت و … حداقل كيفيت مورد نياز روغن موتور را معرفي مي كنند.
اگر در دفترچه اتومبيل كيفيت روغن مورد نياز اتومبيل API :SE نوشته شده باشد منظور اين است كه بايد حداقل از API : SE استفاده كنيد يعني اينكه مي توانيد هر يك از روغن موتورهاي S E يا S F يا S G يا S H يا S J ياS L را استفاده كنيد ولي مجاز به استفاده از كيفيت هاي پائين تر از API :SE همچون S C يا S B نيستيد. البته اگر شما اتومبيل ديزلي داريد بهتر است حتي المقدور از همان كيفيتي استفاده كنيد كه سازنده خودرو پيشنهاد مي كند چرا كه در بعضي مواقع استفاده از روغن هاي ديزلي با كيفيتي بالاتر از توصيه سازنده خودرو ممكن است مشكلاتي ايجاد كند ولي در موتورهاي بنزيني اين مشكل وجود ندارد.
